Ödeme Kuruluşlarının Hukuki Sorumlulukları Gönderen, Alıcı, Kullanıcı ve 6493 Sayılı Kanun

1. Ödeme Kuruluşlarının Hukuki Sorumluluk Çerçevesi

Ödeme kuruluşlarının sorumlulukları belirlenirken, kuruluşların ilişkide bulundukları taraflar dikkate alınarak hukuki ilişkilerin ayrı ayrı ve kıyaslamalı şekilde ele alınması gerekir. Bu kapsamda, ödeme kuruluşlarının;

• Gönderen kişi ile,
• Alıcı ile,
• Ödeme hizmeti kullanıcısı ile

olan ilişkileri ve bu ilişkilerden doğan sorumlulukları birbirinden bağımsız ve sözleşme/işlem akışına göre değerlendirilmelidir.

Bu üçlü yapı dikkate alındığında, ödeme kuruluşlarının süreçlerini yalnızca teknik performans üzerinden değil, hukuki sorumluluk matrisleri üzerinden de tasarlamaları gerekir.

2. Ödeme Kuruluşları ile Gönderen Arasındaki İlişki

Gönderen ile ödeme kuruluşu arasındaki ilişki, temelde ödeme emrinin alınması ve işlenmesi sürecine dayanır. Bu aşamada, kimlik tanımlama ve işlemin düzgün gerçekleştirilmesi kritik sorumluluk alanlarıdır.

2.1. Kimlik Tanımlayıcı ve Doğru İşlem Yükümlülüğü

Ödeme kuruluşu, kimlik tanımlama prosedürünü, gönderen tarafından belirtilen kimlik tanımlayıcıya uygun olarak gerçekleştirdiği takdirde, bu işlemi doğru yapmış kabul edilir. Hizmet kullanıcısı, kimlik tanımlayıcıya ilave bilgiler vermiş olsa dahi, ödeme kuruluşunun sorumluluğu esasen kimlik tanımlayıcı bazlı işlem ile sınırlıdır.

2.2. Gönderenin Ödeme Kuruluşunun Sorumluluğu

Ödeme emrinin gönderen tarafından verildiği işlemlerde, gönderenin ödeme kuruluşu;

• Ödeme işleminin düzgün bir şekilde yapılmasından gönderen kişiye kadar,
• İşlemin gerçekleşmeyen veya hatalı gerçekleşen kısmında fonların iade edilmesinden,
• Tutarın ödeme hesabından düşmüş olması hâlinde, hesabın eski hâline getirilmesinden

sorumludur.

Gönderenin ödeme kuruluşu, alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısının ödeme tutarını alıcının hesabına yasaya uygun şekilde aldığını kanıtladığı anda, ödeme işleminin doğru gerçekleştirilmesine ilişkin sorumluluk alıcının ödeme kuruluşuna geçer.

3. Ödeme Kuruluşları ile Alıcı Arasındaki İlişki

Alıcı ile ödeme kuruluşu arasındaki ilişki, esasen ödenen tutarın alıcı hesabına aktarılması ve alıcının kullanımına hazır hâle getirilmesi ekseninde şekillenir.

3.1. Alıcının Hesabına Aktarma Yükümlülüğü

Alıcının ödeme kuruluşu, ödeme tutarının kendi hesabına aktarılmasının hemen ardından, söz konusu tutarı derhal alıcının hesabına geçirir ve kullanımına hazır hale getirir. Bu nokta, alıcının likidite planlaması ve nakit akışı açısından kritik önem taşır.

3.2. Ödeme Emrinin Doğru Gönderilmesinden Doğan Sorumluluk

Ödeme emrinin alıcı tarafından veya alıcı vasıtasıyla verildiği işlemlerde, alıcının ödeme kuruluşu;

• Ödeme emrinin, yasaya uygun şekilde ve doğru formatta,
• Gönderenin ödeme kuruluşuna doğru bir şekilde gönderilmesinden

alıcıya karşı sorumludur.

Alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısı, ödeme emrini gönderenin ödeme kuruluşuna doğru bir şekilde gönderdiğini ispatladığı takdirde, ödeme işleminin doğru gerçekleştirilmesinden doğan sorumluluk gönderenin ödeme kuruluşuna yönelir.

Alıcının ödeme kuruluşunun sorumlu olduğu durumlarda, kuruluş; ödeme işlemi tutarını zaman kaybetmeden alıcının hesabına yansıtmak ve kullanımına açmakla yükümlüdür.

4. Ödeme Kuruluşları ile Kullanıcı Arasındaki İlişki

“Ödeme hizmeti kullanıcısı”, gönderen veya alıcı olabileceği gibi, ödeme hizmetinden yararlanan geniş müşteri kitlesini ifade eder. Ödeme kuruluşunun bu kişilere karşı sorumluluğu, yalnızca teknik işlem başarısı ile sınırlı değildir.

4.1. İşlemin Gerçekleşmemesi veya Hatalı Gerçekleşmesi

Kuruluşlar, işlemin gerçekleştirilmemesi veya hatalı gerçekleştirilmesi sonucu; ödeme hizmeti kullanıcısının ödediği faiz ve ücretlerin tazmini konusunda kendi ödeme hizmeti kullanıcısına karşı sorumludur. Bu; hem müşteri memnuniyeti hem de hukuki risk yönetimi açısından kritik bir yükümlülüktür.

4.2. Hatalı Kimlik Tanımlayıcı Durumunda Sorumluluk

Ödeme hizmeti kullanıcısı tarafından belirtilen kimlik tanımlayıcının hatalı olması durumunda, ödeme işleminin gerçekleştirilmemesinden veya hatalı gerçekleştirilmesinden kural olarak ödeme kuruluşu sorumlu tutulmaz. Burada sorumluluk, yanlış kimlik bilgisini ileten kullanıcıya aittir.

Buna rağmen iyi uygulama örneklerinde, kurumlar; risk ve maliyet dengesini gözeterek, müşteri deneyimini korumak adına uzlaşmacı çözümler geliştirebilmektedir.

5. Diğer Yükümlülükler ve Hatalı İşlemlerde Sorumluluk

Ödeme kuruluşlarının sorumluluğu yalnızca işlem akışı özelinde değil, hatalı işlemleri düzeltme ve müşteriyi bilgilendirme yükümlülüklerini de kapsar.

5.1. Hatalı İşlemlere Konu Fonların Geri Alınması

Gönderenin ödeme kuruluşu, hatalı ödeme işlemine konu olan fonları geri almak amacıyla gerekli işlemleri yürütmekle yükümlüdür. Taraflar arasında akdedilen sözleşmede kararlaştırılmış olması hâlinde, ödeme kuruluşu fonun geri alınması amacıyla ödeme hizmeti kullanıcısından belirli bir ücret talep edebilir. Bu ücretin;

• Şeffaf şekilde önceden bildirilmiş olması,
• Maliyetle orantılı ve makul düzeyde kalması

önemlidir.

5.2. Sebep Tespiti ve Kullanıcıyı Bilgilendirme

Ödeme emrinin gönderen veya alıcı tarafından verilmediği ya da hatalı gerçekleştirildiği hallerde, gönderenin ödeme kuruluşu; bu madde kapsamında sorumlu olsun veya olmasın, talep edilmesi hâlinde işlemin gerçekleştirilmeme veya hatalı gerçekleştirilme nedenlerini tespit eder ve sonucunu gönderene bildirir.

6. Ödeme Kuruluşlarının Tâbi Olduğu Hukuki Çerçeve

Ödeme kuruluşlarının hukuki sorumlulukları ve faaliyet çerçevesi; başta 6493 sayılı “Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” olmak üzere, ilgili yönetmelik ve tebliğlerle belirlenmiştir.

6.1. 6493 Sayılı Kanun

6493 sayılı Kanun, 27.06.2013 tarihli ve 28690 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunun amacı özetle;

• Ödeme ve elektronik para sektörlerini kontrol altına almak,
• Ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemleri ile ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının faaliyetlerini düzenlemek,
• Bu alanlarda güvenli, istikrarlı ve denetlenebilir bir yapı tesis etmektir.

Kanunun uygulanmasında;

• Ödeme ve menkul kıymet mutabakat sistemleri bakımından T.C. Merkez Bankası (TCMB),
• Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları bakımından ise Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK)

yetkili kılınmıştır.

6.2. Yönetmelik ve Tebliğler

Kanunun uygulanmasına ilişkin olarak BDDK tarafından 27.06.2014 tarihli ve 29043 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan iki temel alt düzenleme bulunmaktadır:

• Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”):
  Türkiye’de faaliyet gösteren ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının yetkilendirilmesi, faaliyetleri, ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracına ilişkin usul ve esasları düzenler.
• Ödeme Kuruluşları ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemlerinin Yönetimine ve Denetimine İlişkin Tebliğ (“Tebliğ”):
  Bu kuruluşların Kanun kapsamındaki faaliyetlerinde kullandıkları bilgi sistemlerinin yönetimi, güvenliği ve denetimine ilişkin usul ve esasları belirler.

İncelemek isterseniz: https://hukukvebilisim.org/fintech-hukuku/

7. Sık Sorulan Sorular