İşverenin Yönetim Hakkı ve İşyerinde Güvenlik Kameraları KVKK Kapsamında Nasıl Sınırlandırılır?

1. İŞVERENİN YÖNETİM HAKKI VE SINIRLARI

İşletmelerdeki kameraların KVKK kapsamında değerlendirilmesi ve işverenin kamera kullanma yetkisinin kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallar uyarınca nasıl sınırlandırılabileceğini tartışmak için, öncelikle bu yetkinin kaynağı olan yönetim hakkının kapsamının belirlenmesi gerekir.

İşverenle işçi arasındaki ilişkinin temeli iş sözleşmesidir. 4857 sayılı İş Kanunu ve doktrinde kabul edildiği üzere iş sözleşmesi üç ana unsurdan oluşmaktadır:

• İş görme,
• Ücret,
• Bağımlılık.

Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Yargıtay, çeşitli kararlarında işveren–işçi arasındaki ilişkiyi belirleyen esas unsurun “bağımlılık” olduğunu vurgulamıştır. İşte bu bağımlılık ilişkisi, işverenin yönetim hakkını doğurmaktadır.

İşverenin yönetim hakkının sınırlarının belirlenmesinde:

• Anayasa,
• Kanunlar (örneğin İş Kanunu, KVKK),
• Toplu iş sözleşmesi,
• İşyeri uygulamaları ve çalışma koşulları

dikkate alınır. İşçilerin kameralarla izlenmesi, ses ve görüntülerinin kaydedilmesi; kişisel verilerin işlenmesi anlamına geldiğinden, yönetim hakkının sınırları belirlenirken KVKK hükümleri de mutlaka göz önünde bulundurulacaktır.

2. İŞÇİLERİN KİŞİSEL VERİLERİNİN KORUNMASI

KVKK hükümlerine göre kişisel verilerin işlenmesi; kişisel verilerin tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi, sınıflandırılması veya kullanılmasının engellenmesi ve veriler üzerinde gerçekleştirilen her türlü işlemi ifade eder.

Kural olarak, veri sorumlularının kişisel verileri işleyebilmesi için ilgili kişinin açık rızasını alması gerekir. Açık rıza:

• Belirli bir konuya ilişkin olmalı,
• Bilgilendirmeye dayanmalı,
• Özgür iradeyle açıklanmalıdır.

Bununla birlikte KVKK, bazı hallerde açık rıza aranmadan da veri işlenmesine izin vermektedir. Örneğin:

• Kanuni bir düzenlemenin bulunması,
• Veri işlemenin fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması,
• Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla, sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması,
• Veri sorumlusunun kanuni bir yükümlülüğünün bulunması,
• Verilerin kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması,
• Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması,
• İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması.

Bu hallerde dahi işveren; söz konusu veri işleme faaliyeti hakkında işçileri aydınlatma (bilgilendirme) yükümlülüğü altındadır. Yani “rıza gerekmiyor” durumlarında bile, aydınlatma metni ve şeffaflık zorunludur.

3. İŞVERENİN GÜVENLİK KAMERASI KULLANMASININ ŞARTLARI

95/46/EC sayılı AB Kişisel Verilerin Korunması Direktifi ile KVKK’nın gerekçe bölümünde; bireyin resmi, görüntüsü ve sesinin kişisel veri olarak kabul edileceği belirtilmiştir. Kişinin sesini ve görüntüsünü gösteren, aktaran veya kaydeden bir kamera faaliyeti, kişisel verilerin işlenmesi olarak nitelendirilecektir.

İşverenler kural olarak, işçinin açık rızasının varlığı halinde güvenlik kamerası kullanabilirler. Ancak bu kullanım, kanunda belirtilen sınırlar ve ilkeler çerçevesinde olmalıdır:

• İşçinin özel hayatına müdahaleye verdiği rıza, baskı veya tehdit altında olmamalıdır. İş sözleşmesinin kurulmaması ya da iş ilişkisinin sonlandırılması tehdidi altında verilen rızaya kuşkuyla yaklaşılmalıdır.
• Müdahalenin hukuka aykırılığını ortadan kaldıracak meşru ve gerçek bir neden bulunmalıdır (örneğin güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği, üretim süreçlerinin korunması gibi).
• İşçi, kamera kullanımının amacı, süresi, görüntülerin ne kadar süreyle saklanacağı gibi konularda bilgilendirilmelidir.
• İşveren, güvenlik kamerası kullanımıyla güvenlik, konut dokunulmazlığı, işyeri bütünlüğü gibi üstün bir yarar amacı taşımalıdır.

İşverenin işyerinde güvenlik kamerası kullanması kimi durumlarda yasal bir yükümlülük niteliği de taşıyabilir. İş Kanunu ve Borçlar Kanunu doğrudan kamera düzenlemesi içermese de, çeşitli yönetmeliklerde işverenin işyerinde kamera veya benzeri sistemler kullanmasını gerektiren yükümlülükler öngörülebilir.

Özetle, işveren meşru bir menfaatinin olduğu durumlarda; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olarak, söz konusu menfaatle bağlantılı ve sınırlı şekilde, ölçülülük ilkesi çerçevesinde güvenlik kamerası kullanabilir.

4. AİHM’İN BĂRBULESCU KARARI VE İZLEME ÖLÇÜTLERİ

İşverenin menfaati ile işçilerin kişilik hakları arasındaki dengenin nasıl sağlanacağına ve hangi tarafın ne ölçüde korunacağına ilişkin çeşitli ölçütler mevcuttur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 05.10.2017 tarihli Bărbulescu v. Romania (başvuru no. 61496/08) kararında, işçilerin işverenler tarafından çeşitli yollarla izlenebilmesine ilişkin önemli kriterler geliştirmiştir.

Karara göre işveren:

• İlgili bildirimi, izleme faaliyeti başlamadan önce yapmalıdır.
• İzleme faaliyetini haklılaştıran meşru gerekçeler ortaya koymalıdır (örneğin ciddi güvenlik riski, ciddi suistimal şüphesi).
• İzleme faaliyeti, gösterilen meşru gerekçe ile sınırlı olarak sürdürülmelidir.
• Aynı amaca ulaşmak için başka, daha az müdahaleci bir yöntem bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Bu ölçütler bağlamında; işverenin işyerinde güvenlik kamerası kullanması ile işçilerin kişisel verilerinin işlenmesi birlikte değerlendirilmelidir. AİHM kararında da belirtildiği üzere işveren, öncelikli olarak aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmelidir. Bilgilendirmeye dayanmayan bir kamera kullanımı, kural olarak hukuka aykırı olacaktır.

İşveren çalışanlarını; izleme faaliyetinin:

• Amacı,
• Süresi,
• Uygulama şekli,
• Kameraların yerleştirildiği alanlar ve kamera sayısı

hakkında açık ve anlaşılır bir biçimde bilgilendirmelidir. Ayrıca işverenin ulaşmak istediği amacı gerçekleştirmek için farklı yöntemler (örneğin erişim loglarının incelenmesi, fiziksel güvenlik artırımı) bulunuyorsa, bu yöntemler de değerlendirilmelidir.

5. KVKK GEREĞİNCE GİZLİ KAMERA KULLANIMI

KVKK gereğince veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu nedenle kural olarak, bilgilendirmeye dayanmadan yapılan gizli kamera kullanımı hukuka aykırı kabul edilecektir.

KVKK’nın 28. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca, kişisel verilerin işlenmesinin suç işlenmesinin önlenmesi veya suç soruşturması için gerekli olduğu durumlarda, veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü söz konusu olmayabilir. Ancak bu istisna, işverenin iş ilişkisiyle ilgili genel denetim faaliyetlerine geniş biçimde uygulanamaz.

İşverenin, iş ilişkisiyle ilgili bağlılığı ve çalışanların faaliyetlerini denetlemek amacıyla gizli kamera kullanması kesinlikle mümkün değildir. Şartları oluşmadan yapılan gizli kamera izlemeleriyle elde edilen görüntü ve ses kayıtları:

• İşçinin özel hayatına ve kişisel verilerine hukuka aykırı müdahale niteliği taşıyabilir,
• İşçinin iş sözleşmesinin haksız olarak feshedildiğini iddia ettiği davalarda, işveren tarafından delil olarak ileri sürülemeyebilir.

Bu nedenle işverenlerin; KVKK, Anayasa ve AİHM içtihadı çerçevesinde çok dikkatli hareket etmesi, gizli kamera yerine şeffaf, aydınlatma metinlerine dayalı, ölçülü ve meşru menfaate dayalı izleme yöntemlerini tercih etmesi gerekmektedir.

6. Sık Sorulan Sorular